Schilderen naar een foto: het bezwaar, en het antwoord

Het bezwaar, op volle sterkte

Hier is het, zo goed opgeschreven als ik het kan, want een zwakke versie is het antwoorden niet waard.

Een schilderij is een reeks beslissingen. Waar de figuur in het kader zit, wat eraf gesneden wordt, waar het licht vandaan komt, welk moment uit alle mogelijke momenten. Bij een schilderij naar het leven, of uit het hoofd, neemt de schilder elk van die beslissingen en is hij er verantwoordelijk voor. Bij een schilderij naar een foto zijn ze al genomen: door de fotograaf, door de telefoon, door degene die die pose en dat licht koos en op de knop drukte.

Wat overblijft is uitvoering. De waardes goed krijgen, de kleur laten kloppen, de tekening kloppend houden. Dat is vakmanschap, en echt vakmanschap, maar het is het vakmanschap van een copiist. Het moeilijke deel van beeld maken gebeurde voordat de schilder er was, en de schilder strijkt met de eer voor een compositie die iemand anders gebouwd heeft.

Zat je mee te knikken, mooi. Dat is het bezwaar, en het is niet dom.

Waar het bezwaar klopt

Het klopt voor een grote hoeveelheid werk, en doen alsof dat niet zo is zou de makkelijke zet zijn.

Projecteer een beeld op een doek, zet er een raster over, laat de kleuren kloppen tot het niet meer verkeerd staat, en wat je gemaakt hebt is een reproductie. Het kan een technisch indrukwekkende reproductie zijn. Het woord ervoor blijft reproductie, en er zit niets beschamends in dat woord zolang het het woord is dat gebruikt wordt. Wat wel beschamend is, is het iets anders noemen en er daarnaar rekenen.

De eerlijke toets is dus niet of er een foto bij betrokken was. Het is of er daarna nog iets gebeurd is. Is het afgeronde doek de foto met streken erop, dan wint het bezwaar zonder meer, en geen hoeveelheid gepraat over aanraking of aanwezigheid haalt het eruit.

Hoe oud dit argument is

De klacht kwam met de techniek en is nooit meer weggegaan.

Degas werkte naar foto's en maakte ze zelf. Sickert schilderde naar krantenknipsels. Francis Bacon werkte omringd door een vloer van gescheurde reproducties en foto's, en schilderde bijna nooit iemand die in de kamer stond. Gerhard Richter heeft de helft van een carrière gebouwd op schilderijen naar gevonden en familiefoto's, met opzet met de onscherpte erin die zegt waar ze uit komen.

En het gaat verder terug dan de camera. David Hockney's betoog in Secret Knowledge is dat Europese schilders lenzen en spiegels gebruikten, eeuwen voor de fotografie, en dat het plotselinge opkomen van een bepaald soort nauwkeurigheid in de vijftiende eeuw geen toeval is. Je kunt het over de details van dat betoog oneens zijn. Het algemene punt blijft staan: schilders hebben altijd gebruikt wat er een beeld voor hen neerzette.

Dat lost op zichzelf niets op. Een lange traditie van iets doen is geen bewijs dat het het doen waard is. Het betekent wel dat het bezwaar geen moderne ontdekking is over luie internetschilders.

Drie seconden tegen drie weken

De foto is gemaakt voor een feed. Zijn taak is werken in de tijd die iemand nodig heeft om te besluiten niet door te scrollen: noem het drie seconden, en hij is voor die drie seconden ontworpen door iemand die daar buitengewoon goed in is.

Het doek is hetzelfde beeld, weken bekeken. Dagen achter elkaar, dan een week niets, dan weer dagen. In de woorden van de schilder: dat is geen techniek, dat is hoe lang het duurt om één beeld goed te bekijken.

In dat verschil zit het antwoord. Niet in het feit van de hand, maar in de duur. Drie seconden aandacht kan niet veel opmerken. Drie weken aandacht merkt dingen op die degene die de foto nam er niet in gezet heeft, en het doek blijkt ze te bevatten.

Wat er in die weken opdook

Dit is het deel waar normaal om heen gepraat wordt. Hier is het concreet, doek voor doek, in de eigen woorden van de schilder op elke productpagina.

Kleur die nooit in de bron zat. Bij Natalee (Blue Light): het blauw is van hem, en er was er geen spoor van in de buurt van de foto. Alles wat moeilijk was aan dat doek kwam uit die ene beslissing, en het meeste werk zit op de plekken waar je het niet hoort te merken.

Licht dat ergens heen moest. Bij Deelee (Black Straps): er zit een licht in het doek dat nooit in de foto zat, en het is er omdat het contrast ergens heen moest. Dat is een schildersprobleem. De camera had het niet.

Iets dat alleen op volle grootte bestaat. Bij Veronika (American Girl): er zitten twee dingen in het schilderij die niet in de foto zaten. Het ene is te vinden door goed te kijken. Het andere bestaat in geen enkel beeld van het werk, ook niet in dat op de productpagina: het is er alleen als het doek voor je staat. Aan een reproductie van dat schilderij ontbreekt iets dat een reproductie niet kan dragen.

Een verandering die hij niet met opzet maakte. Bij Riae (Blue Hair): er verschoof iets in haar gezicht terwijl hij eraan werkte, en hij merkte het pas toen hij bijna klaar was. Hij heeft het precies zo gelaten, en het is de reden dat het schilderij stopte toen het stopte.

Een andere lezing van dezelfde persoon. Bij Kayleigh (Tattoos): een gezicht dat arrogant fotografeert hoort bij een karakter dat precies het tegenovergestelde is. Op dat doek is de grap gevangen in plaats van het harnas, niet door een besluit, ergens in de tweede week, en achteraf opgemerkt.

Twee dingen zijn het zeggen waard over die lijst. Geen van die beslissingen zat in het bronbeeld. En geen ervan was gepland, want er is geen schets en geen plan, en dat is een apart onderwerp, behandeld in wanneer is een schilderij klaar.

De foto en het schilderij, naast elkaar

Die laatste regel is geen hoffelijkheid. Het is de reden dat dit gesprek überhaupt in de openbaarheid gevoerd kan worden.

De bronvermelding

Elk schilderij in de serie noemt de foto waar het uit komt. Op de vier doeken van één vrouw staat: inspired by a photograph of Riae Suicide (@riae_). Bij de andere staat hetzelfde, met een andere naam.

Die regel is het punt en niet een formaliteit. De vrouwen zijn vrouwen naar wie drie seconden per keer gekeken wordt, en deze foto's zijn door de vrouwen zelf gepubliceerd. De bron noemen zegt hardop dat het beeld niet bij de schilder begonnen is, en dat is wat schilderen naar een gevonden beeld onderscheidt van doen alsof je er zelf een verzonnen hebt.

De schilder schrijft ze aan. Sommigen schreven terug, anderen nooit. Dat is de eerlijke stand van zaken, en zo staat het ook in de vrouwen in Painted Idols.

Wil je het betoog aangetoond in plaats van beweerd, dan is dezelfde vrouw vier keer schilderen de casus: vier doeken naar vier foto's, en één ding dat ze gemeen hadden en dat niemand opmerkte tot alle vier naast elkaar stonden. De hele serie staat hier.

Vragen die mensen stellen

Schilder je naar foto's?

Ja, allemaal. De beelden worden online gevonden, bewaard, en maanden met rust gelaten voordat er geschilderd wordt. Elk afgerond doek vermeldt de foto waar het uit komt en noemt de vrouw erop bij naam, op de productpagina en op het werk zelf.

Is schilderen naar een foto echte kunst?

Dat hangt er volledig van af of er na de foto nog iets gebeurt. Een bron nabootsen tot het niet meer verkeerd staat is reproductie, en dat woord is prima zolang het het woord is dat gebruikt wordt. Wat het tot een schilderij maakt, zijn de beslissingen over weken die helemaal niet in de bron zaten.

Wat betekent de bronvermelding onder elk schilderij?

Die noemt de foto waar het schilderij naar gemaakt is en de vrouw erop, bijvoorbeeld: inspired by a photograph of Riae Suicide. Hij staat er omdat de bron deel is van wat het werk is, en omdat een schilderij naar een gevonden beeld dat hoort te zeggen in plaats van te suggereren dat het verzonnen is.

Weten de vrouwen dat ze geschilderd zijn?

Ze worden allemaal aangeschreven. Sommigen antwoordden, anderen nooit, dus “ze weten het allemaal” is meer dan ik eerlijk kan beweren. Dat is het accurate antwoord in plaats van het comfortabele, en het is hetzelfde antwoord dat overal elders op deze site staat.